top of page

Zakaz zabudowy na działce rolnej może być nieważny. Jak go zakwestionować?

Zdjęcie autora: Szymon Matkowski
Szymon Matkowski
5 dni temu
3 minut(y) czytania

Gmina nie może dowolnie zakazać zabudowy siedliskowej na działce rolnej. Co na to sądy?


Wielu właścicieli gruntów rolnych spotyka się z sytuacją, w której miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego przeznacza ich nieruchomości wyłącznie pod działalność rolniczą, a jednocześnie wprowadza całkowity zakaz zabudowy. Zakaz ten obejmuje często również budynki mieszkalne i gospodarcze związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego.


Tymczasem przepisy prawa oraz orzecznictwo sądów administracyjnych wskazują, że gmina nie może wprowadzać takich ograniczeń w sposób dowolny, bez odpowiedniego uzasadnienia i poszanowania prawa własności.


W określonych przypadkach zakaz zabudowy zagrodowej na gruntach rolnych może zostać uznany za niezgodny z prawem.


Zabudowa siedliskowa jest częścią działalności rolniczej


Zabudowa siedliskowa, określana w przepisach jako zabudowa zagrodowa, obejmuje w szczególności budynki mieszkalne, gospodarcze i inwentarskie związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych, do gruntów rolnych zalicza się również grunty pod budynkami mieszkalnymi wchodzącymi w skład gospodarstw rolnych oraz innymi budynkami i urządzeniami służącymi wyłącznie produkcji rolniczej i przetwórstwu rolno-spożywczemu.


Oznacza to, że budowa siedliska związanego z rzeczywistym prowadzeniem gospodarstwa rolnego może stanowić formę rolniczego wykorzystania nieruchomości.


W konsekwencji samo przeznaczenie działki na cele rolnicze nie uzasadnia jeszcze całkowitego wykluczenia zabudowy zagrodowej.


Gmina ma prawo uchwalać plan miejscowy, ale musi przestrzegać granic swoich uprawnień


Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, kształtowanie polityki przestrzennej należy do zadań własnych gminy.


Uprawnienie to określane jest mianem władztwa planistycznego. Nie oznacza ono jednak pełnej swobody w ograniczaniu prawa własności.


Przy uchwalaniu miejscowego planu gmina musi uwzględniać między innymi:

  • prawo własności nieruchomości, chronione na podstawie art. 21 ust. 1 i art. 64 Konstytucji RP;

  • zasadę proporcjonalności wynikającą z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP;

  • konieczność wyważenia interesu publicznego i interesów prywatnych;

  • przepisy ustawowe regulujące ochronę gruntów rolnych.


Całkowity zakaz zabudowy może zatem wymagać wykazania konkretnych okoliczności uzasadniających tak daleko idące ograniczenie. Samo stwierdzenie, że działka znajduje się na terenie rolnym, może być niewystarczające.


Sądy administracyjne stwierdzają nieważność nieuzasadnionych zakazów zabudowy zagrodowej


Problem ten był wielokrotnie przedmiotem kontroli sądów administracyjnych. W wyroku z dnia 22 sierpnia 2019 r., sygn. II SA/Ke 439/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach stwierdził nieważność miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego w części zakazującej zabudowy zagrodowej na określonych działkach rolnych. Sąd zakwestionował ograniczenia wykraczające poza granice dopuszczalnej ingerencji w prawo własności.


Podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 22 marca 2023 r., sygn. II OSK 319/22. NSA stwierdził nieważność uchwały planistycznej w części dotyczącej nieruchomości skarżącego, wskazując między innymi na niedopuszczalność nieuzasadnionej, nadmiernej ingerencji w możliwość rolniczego zagospodarowania gruntu.


Orzeczenia te potwierdzają, że właściciel gruntu rolnego może skutecznie kwestionować plan miejscowy, jeżeli zakaz zabudowy zagrodowej przekracza granice władztwa planistycznego gminy.


Czy na każdej działce rolnej można wybudować siedlisko?


Nie. Zabudowa zagrodowa musi pozostawać w rzeczywistym związku z gospodarstwem rolnym i spełniać wymagania wynikające z przepisów.


Gmina może również w określonych okolicznościach wyznaczać tereny rolne wyłączone spod zabudowy, jeżeli przemawiają za tym uzasadnione względy planistyczne, środowiskowe lub inne prawnie chronione wartości. Oznacza to, że nie każdy zakaz zabudowy siedliskowej jest niezgodny z prawem. Zasadnicze znaczenie ma to, czy zakaz został wprowadzony zgodnie z przepisami, czy jest proporcjonalny i czy gmina potrafi wykazać jego rzeczywiste uzasadnienie.


Co zrobić, jeżeli miejscowy plan zakazuje zabudowy siedliskowej?


Właściciel działki powinien w pierwszej kolejności przeanalizować treść obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Szczególnego sprawdzenia wymagają postanowienia dotyczące przeznaczenia terenu, zakazów zabudowy oraz dopuszczalnych sposobów jego zagospodarowania.


Następnie należy ustalić, czy ograniczenie znajduje uzasadnienie w dokumentacji planistycznej i czy odpowiada przepisom obowiązującym w dniu uchwalenia planu. Jeżeli istnieją podstawy do kwestionowania uchwały, właściciel może rozważyć skierowanie sprawy do wojewódzkiego sądu administracyjnego na podstawie art. 101 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym. W zależności od daty uchwalenia planu i okoliczności sprawy konieczne jest zastosowanie właściwego trybu zaskarżenia.

Alternatywną drogą jest wystąpienie do gminy z wnioskiem o zmianę miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego.


Stwierdzenie nieważności zakazu przez sąd nie oznacza jeszcze automatycznego uzyskania pozwolenia na budowę. Planowana inwestycja musi spełniać pozostałe wymagania prawne.


Sprawdź, czy zakaz zabudowy Twojej działki jest zgodny z prawem


Właściciele gruntów rolnych często przyjmują, że skoro miejscowy plan wprowadził zakaz zabudowy, nie mają żadnych możliwości jego zakwestionowania. Tymczasem orzecznictwo pokazuje, że gminy również podlegają ograniczeniom wynikającym z przepisów prawa, a niektóre zakazy zabudowy zagrodowej mogą zostać skutecznie podważone.



MATKOWSKI & CO. – Kancelaria Adwokacka zajmuje się analizą miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, ochroną prawa własności oraz reprezentacją właścicieli nieruchomości w sporach z organami administracji publicznej.


Jeżeli Twoja działka rolna została objęta zakazem zabudowy siedliskowej, skontaktuj się z naszą kancelarią. Przeanalizujemy postanowienia planu i ocenimy możliwości prawne zakwestionowania ograniczeń.



MATKOWSKI & CO. | Kancelaria Adwokacka

Wrocław | Cała Polska

 
 
 

Komentarze


bottom of page